టెక్నాలజీ ఎంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందినా, అత్యాధునిక కార్లు, ఖరీదైన ద్విచక్ర వాహనాలు మార్కెట్లోకి వచ్చినా సైకిల్కు ఉన్న ప్రత్యేక స్థానం మాత్రం ఎప్పటికీ తగ్గలేదు. చిన్ననాటి జ్ఞాపకాలలో సైకిల్ నేర్చుకున్న రోజులు, తొలిసారి బ్యాలెన్స్ కోల్పోయి పడిపోయిన సందర్భాలు, స్నేహితులతో కలిసి వీధుల్లో సైకిల్ తొక్కిన అనుభవాలు చాలామందికి ఇప్పటికీ మధురస్మృతులుగానే మిగిలి ఉన్నాయి. ప్రస్తుతం ప్రపంచవ్యాప్తంగా లక్షలాది మంది ప్రజలు సైకిల్ను కేవలం ప్రయాణ సాధనంగా మాత్రమే కాకుండా ఆరోగ్యాన్ని కాపాడుకునే మార్గంగా కూడా ఉపయోగిస్తున్నారు. కాలుష్యాన్ని తగ్గించే పర్యావరణ హిత వాహనంగా, శారీరక దృఢత్వాన్ని పెంచే సాధనంగా సైకిల్ ప్రత్యేక గుర్తింపు సంపాదించుకుంది. అయితే నేడు మనకు సాధారణంగా కనిపించే ఈ వాహనం వెనుక దాదాపు 200 ఏళ్లకు పైగా చరిత్ర దాగి ఉంది.
సైకిల్ ఆవిర్భావం 1817 సంవత్సరానికి చెందినదిగా చరిత్ర చెబుతోంది. జర్మనీకి చెందిన ఆవిష్కర్త బారన్ కార్ల్ వాన్ డ్రైస్ ప్రపంచంలో తొలి సైకిల్ నమూనాను రూపొందించారు. పూర్తిగా చెక్కతో తయారైన ఈ వాహనాన్ని అప్పట్లో డ్రైసియన్ లేదా రన్నింగ్ మెషిన్ అని పిలిచేవారు. ప్రస్తుతం కనిపించే సైకిళ్ల మాదిరిగా దీనిలో పెడల్స్, చైన్ వంటి వ్యవస్థలు ఉండేవి కావు. వాహనాన్ని ముందుకు కదిలించడానికి ప్రయాణికుడు తన కాళ్లతో నేలను నెట్టాల్సి వచ్చేది. ఆ తర్వాత 1860ల కాలంలో ఫ్రాన్స్కు చెందిన కళాకారులు ఈ నమూనాకు పెడల్స్ను జోడించారు. అనంతరం బ్రిటన్లో దీనిని మరింత అభివృద్ధి చేసి నేటి ఆధునిక సైకిల్ రూపానికి దగ్గరగా తీసుకొచ్చారు. ఈ మార్పులే సైకిల్ను ప్రపంచవ్యాప్తంగా ప్రజాదరణ పొందేలా చేశాయి.
భారతదేశంలో సైకిల్ ప్రవేశం బ్రిటిష్ పాలన కాలంలో జరిగింది. 1890 నుంచి 1910 మధ్యకాలంలో విదేశాల నుంచి సైకిళ్లు దేశానికి దిగుమతి కావడం ప్రారంభమైంది. ఆ రోజుల్లో ముంబై, కోల్కతా వంటి ప్రధాన నగరాల వీధుల్లో సైకిల్ కనిపిస్తే ప్రజలు ఆసక్తిగా గుమికూడి చూసేవారని చరిత్రకారులు పేర్కొంటున్నారు. అప్పట్లో ఇది అత్యంత అరుదైన వాహనంగా ఉండేది. సాధారణ ప్రజలకు అందని విలాసవంతమైన వస్తువుగా భావించబడిన సైకిల్ను ప్రధానంగా బ్రిటిష్ అధికారులు, జమీందారులు, ధనిక కుటుంబాలు మాత్రమే ఉపయోగించేవారు.
ప్రారంభ దశలో సైకిళ్ల ధరలు ఎక్కువగా ఉండటంతో సామాన్య ప్రజలకు అవి అందుబాటులో ఉండేవి కాదు. అయితే 1930ల కాలంలో మధ్యప్రదేశ్లోని ఇండోర్ ప్రాంతంలో ప్రత్యేక సైకిల్ మార్కెట్లు ఏర్పడటంతో పరిస్థితులు మారడం ప్రారంభమైంది. క్రమంగా ఇండోర్ దేశంలోని ప్రధాన సైకిల్ వ్యాపార కేంద్రంగా ఎదిగింది. అనంతరం 1950 నుంచి 1960 మధ్యకాలంలో సైకిళ్లు మరింత విస్తృతంగా ప్రజలకు చేరువయ్యాయి. ఆ రోజుల్లో కేవలం రూ.10కే సైకిల్ లభించేదని పాత రికార్డులు చెబుతున్నాయి. వినియోగదారులను ఆకర్షించేందుకు వ్యాపారులు వాయిదా పద్ధతిలో కూడా సైకిళ్లను విక్రయించేవారు. దీంతో మధ్యతరగతి, పేద కుటుంబాలకూ సైకిల్ అందుబాటులోకి వచ్చింది.
1940ల తర్వాత దేశీయంగా సైకిళ్ల తయారీ వేగం అందుకుంది. అట్లాస్, హీరో వంటి స్వదేశీ సంస్థలు సైకిళ్ల ఉత్పత్తిని ప్రారంభించడంతో భారతీయ మార్కెట్లో విప్లవాత్మక మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. 1942 తర్వాత రోజువారీ రవాణాలో సైకిల్ కీలక పాత్ర పోషించడం ప్రారంభించింది. ఉద్యోగాలకు వెళ్లే వారు, విద్యార్థులు, వ్యాపారులు, రైతులు ఇలా అన్ని వర్గాల ప్రజలు సైకిల్ను ప్రధాన ప్రయాణ సాధనంగా ఉపయోగించేవారు. 1950ల కాలంలో సైకిల్కు ఉన్న ప్రాధాన్యం ఎంతగా ఉండేదంటే, పెళ్లిళ్లలో కట్నంగా సైకిల్ ఇవ్వడాన్ని గౌరవప్రదమైన విషయంగా పరిగణించేవారు. అత్తవారింటి నుంచి సైకిల్ అందుకోవడం ఒక ప్రత్యేక గుర్తింపుగా భావించబడేది.
కాలక్రమేణా మోటార్ వాహనాల వినియోగం పెరిగినా సైకిల్ తన ప్రత్యేకతను కోల్పోలేదు. నేడు ఇది పర్యావరణ పరిరక్షణలో కీలక పాత్ర పోషిస్తున్న వాహనంగా గుర్తింపు పొందింది. ఇంధన ఖర్చు అవసరం లేకపోవడం, నిర్వహణ వ్యయం తక్కువగా ఉండటం, ఆరోగ్యానికి మేలు చేయడం వంటి అనేక ప్రయోజనాలతో సైకిల్ ఇప్పటికీ కోట్లాది మంది జీవితాల్లో భాగంగా కొనసాగుతోంది. ఒకప్పుడు సాధారణ రవాణా సాధనంగా ప్రారంభమైన సైకిల్ ప్రయాణం నేడు ఆరోగ్యం, పర్యావరణం, ఆర్థిక పొదుపుకు ప్రతీకగా నిలిచి ప్రపంచవ్యాప్తంగా తన ప్రాధాన్యాన్ని కొనసాగిస్తోంది.
ALSO READ: Janhvi Kapoor: జాన్వీ ఒక్క లైక్ తో ‘పెద్ది’ సినిమాకు పబ్లిసిటీ ప్యాకేజ్ ఫ్రీగా ఇచ్చేసిందిగా!
