Uranium: భారతదేశంలో వేగంగా పెరుగుతున్న ఇంధన అవసరాలు కేంద్ర ప్రభుత్వాన్ని అణుశక్తి రంగంలో వ్యూహాత్మక నిర్ణయాల వైపు నడిపిస్తున్నాయి. పారిశ్రామిక విస్తరణ, డిజిటల్ ఆర్థిక వ్యవస్థ పెరుగుదల, డేటా సెంటర్ల విస్తరణ, ఎలక్ట్రిక్ వాహనాల వినియోగం, కృత్రిమ మేధస్సు ఆధారిత సేవల విస్తృతి వంటి అంశాలు దేశ విద్యుత్ డిమాండ్ను గణనీయంగా పెంచుతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో దీర్ఘకాలిక శక్తి భద్రత కోసం భారత్ కెనడాతో దాదాపు 3 బిలియన్ డాలర్ల విలువైన యురేనియం సరఫరా ఒప్పందం దిశగా చర్చలు జరుపుతున్నట్లు సమాచారం. ఇది కేవలం వాణిజ్య ఒప్పందం మాత్రమే కాకుండా, దేశ భవిష్యత్ ఇంధన వ్యూహానికి సంబంధించిన కీలక అడుగుగా భావిస్తున్నారు.
ప్రస్తుతం భారత్లో సంవత్సరానికి సుమారు 600 టన్నుల యురేనియం మాత్రమే ఉత్పత్తి అవుతోంది. అయితే ఇప్పటికే పనిచేస్తున్న అణు విద్యుత్ కేంద్రాలు, నిర్మాణంలో ఉన్న రియాక్టర్లు కలిపి దాదాపు 1,880 టన్నుల యురేనియం అవసరం పడుతోంది. ఈ భారీ వ్యత్యాసం కారణంగా భారత్ దిగుమతులపై ఆధారపడాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది. అంతేకాదు, దేశీయంగా లభించే యురేనియం తక్కువ గ్రేడ్లో ఉండటంతో, తవ్వకాల ఖర్చులు, శుద్ధి ప్రక్రియలు ఎక్కువగా ఉండటం కూడా ఒక సవాల్గా మారింది. దీంతో నాణ్యమైన యురేనియం సరఫరా కోసం నమ్మకమైన దేశాలతో భాగస్వామ్యం అవసరం ఏర్పడింది.
భారత్లో ఎక్కువగా వినియోగంలో ఉన్నవి ప్రెషరైజ్డ్ హెవీ వాటర్ రియాక్టర్లు (PHWRs). ఇవి సహజ యురేనియం U-238ను ఉపయోగిస్తూ, న్యూట్రాన్ నియంత్రణ కోసం హెవీ వాటర్ (D₂O)పై ఆధారపడతాయి. హెవీ వాటర్ ఉత్పత్తి సాంకేతికంగా క్లిష్టమైనదిగా, ఖరీదైనదిగా ఉండటంతో దీని నిర్వహణ వ్యయం ఎక్కువగా ఉంటుంది. కాలక్రమేణా భారత్ లైట్ వాటర్ రియాక్టర్ల వైపు కూడా దృష్టి సారిస్తోంది. రష్యా సహకారంతో నిర్మిస్తున్న VVER రియాక్టర్లు, భవిష్యత్తులో ప్రవేశపెట్టనున్న స్మాల్ మాడ్యులర్ రియాక్టర్లు (SMRs) తక్కువ-ఎన్రిచ్డ్ యురేనియం U-235పై ఆధారపడతాయి. భారత్లో U-235 ఉత్పత్తి పరిమితంగా ఉండటంతో, ఈ రియాక్టర్ల అవసరాల కోసం విదేశీ సరఫరా కీలకంగా మారింది.
ఈ సందర్భంలో ప్రపంచంలోనే అత్యుత్తమ నాణ్యత గల యురేనియం నిల్వలు కలిగిన కెనడా ప్రాధాన్యం పెరిగింది. సిగార్ లేక్ వంటి గనుల్లో లభించే యురేనియం అత్యంత స్వచ్ఛత కలిగి ఉండటం వల్ల తక్కువ శుద్ధితోనే అణు ఇంధనంగా వినియోగించుకోవచ్చు. అంతర్జాతీయ అణు నియంత్రణ వ్యవస్థల కఠిన నిబంధనల నేపథ్యంలో విశ్వసనీయ సరఫరాదారుతో దీర్ఘకాలిక ఒప్పందం కుదుర్చుకోవడం భారత్కు వ్యూహాత్మకంగా అవసరమైంది. సాధారణంగా కెనడా నుంచి ‘ఎల్లోకేక్’ రూపంలో యురేనియం దిగుమతి అవుతుంది. పాత తరహా రియాక్టర్లకు దీన్ని ఇంధనంగా మార్చడం తేలికగా ఉన్నప్పటికీ, కొత్త తరహా లైట్ వాటర్ రియాక్టర్ల కోసం అదనపు శుద్ధి, ఎన్రిచ్మెంట్ అవసరం ఉంటుంది. అయినప్పటికీ దీర్ఘకాలిక సరఫరా భద్రత దృష్ట్యా ఈ మార్గం కీలకంగా భావిస్తున్నారు.
భారత్లో పెరుగుతున్న విద్యుత్ వినియోగం ఈ ఒప్పందానికి ప్రధాన కారణంగా కనిపిస్తోంది. సౌర, పవన శక్తులు పునరుత్పాదక శక్తి వనరులుగా ఉన్నప్పటికీ, నిరంతర సరఫరా ఇవ్వలేకపోతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో అణుశక్తి స్థిరమైన ‘బేస్ లోడ్ పవర్’ వనరుగా మారుతోంది. పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి, ఐటీ మౌలిక వసతులు, మెట్రో నగరాల విస్తరణ వంటి అంశాలు నిరంతర విద్యుత్ సరఫరా అవసరాన్ని పెంచుతున్నాయి. దీంతో అణుశక్తి విస్తరణకు కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఇస్తోంది.
ఇటీవల భారత్-కెనడా మధ్య దౌత్యపరమైన ఉద్రిక్తతలు ఉన్నప్పటికీ, యురేనియం సరఫరా చర్చలు కొనసాగడం శక్తి భద్రతకు ఇచ్చే ప్రాధాన్యాన్ని స్పష్టం చేస్తోంది. అదే సమయంలో అణుశక్తి రంగంలో ప్రైవేట్ పెట్టుబడులకు ప్రోత్సాహం, పన్ను రాయితీలు, స్మాల్ మాడ్యులర్ రియాక్టర్లకు మద్దతు వంటి విధాన మార్పులను భారత్ అమలు చేస్తోంది. ఇది దేశ అణు విద్యుత్ సామర్థ్యాన్ని విస్తరించేందుకు దోహదం చేస్తుందని నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.
మొత్తంగా చూస్తే.. కెనడాతో ప్రతిపాదిత యురేనియం ఒప్పందం కేవలం ఇంధన కొనుగోలు మాత్రమే కాదు. ఇది భారతదేశ అణుశక్తి విస్తరణకు, భవిష్యత్ విద్యుత్ అవసరాలను సురక్షితంగా తీర్చేందుకు రూపొందించిన దీర్ఘకాలిక వ్యూహంలో కీలక భాగంగా నిలుస్తోంది. దేశ శక్తి భద్రత, పారిశ్రామిక ప్రగతి, సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాల దిశగా ఇది ఒక ముఖ్యమైన మైలురాయిగా పరిగణించబడుతోంది.
ALSO READ: కొత్త ప్రపంచంలోకి వెళ్లిన ఫీలింగ్.. ఎక్కడో తెలుసా?
