భారత్లోని ప్రభుత్వ కార్యాలయాలు, సెక్రటేరియట్లు లేదా ఉన్నతాధికారుల గదుల్లోకి అడుగుపెడితే ఒక ప్రత్యేక దృశ్యం చాలా మందికి కనిపిస్తుంది. సీనియర్ అధికారి కుర్చీపై చక్కగా మడిచిన తెల్లని తువాలు ఉండటం దాదాపు సాధారణంగా మారిపోయింది. ఇది కేవలం అలవాటు కాదని, దీని వెనుక దాగి ఉన్న చరిత్ర, వ్యవస్థలో ఉన్న హోదా భావం గురించి ఇప్పుడు మరింత చర్చ జరుగుతోంది. ఒకప్పుడు కేవలం శుభ్రత కోసం మొదలైన ఈ ఆచారం, నేటి రోజుల్లో అధికారానికి గుర్తుగా మారిపోయిందనే అభిప్రాయం బలపడుతోంది.
మాజీ ఉపరాష్ట్రపతి హమీద్ అన్సారీ కార్యాలయంలో పనిచేసిన గుర్దీప్ సింగ్ సప్పల్ చెప్పిన వివరాల ప్రకారం.. ఈ తువాలు సంప్రదాయం వలస పాలన కాలానికి చెందినదిగా గుర్తించారు. అప్పట్లో అధికారులు గుర్రాలపై ప్రయాణాలు చేసేవారు. వేడి, దుమ్ము, చెమటతో అలసిపోయి కార్యాలయాలకు చేరుకునే వారు కుర్చీలను మురికి పడకుండా ఉంచుకోవడానికి తువాలను ఉపయోగించేవారని ఆయన వివరించారు. కాలక్రమేణా పరిస్థితులు మారిపోయినా, ఆ పద్ధతి మాత్రం అలాగే కొనసాగిందని ఆయన వ్యాఖ్యానించారు. “వలస పాలకులు వెళ్లిపోయారు, గుర్రాలు కనుమరుగయ్యాయి, కానీ తువాలు మాత్రం మిగిలిపోయాయి” అనే వ్యాఖ్య ఈ వ్యవస్థలోని పాత అలవాట్లను స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది.
ఈ పద్ధతి ఆరంభం వెనుక ఉన్న అసలు కారణం పూర్తిగా ప్రాయోగికమే. అప్పట్లో గాలి కూలింగ్ సదుపాయాలు లేవు, రవాణా సౌకర్యాలు కూడా పరిమితంగానే ఉండేవి. అధికారులు ఎక్కువగా నడిచి లేదా గుర్రాలపై ప్రయాణించేవారు. చెమటతో తడిసిన దుస్తులతో కుర్చీలపై కూర్చోవడంతో అవి త్వరగా మురికి పడేవి. అందుకే తెల్లని తువాలు వేసి చెమటను గ్రహించడంతో పాటు కుర్చీలను శుభ్రంగా ఉంచేవారు. తెల్ల రంగు వాడటానికి కారణం కూడా స్పష్టమే, మరకలు వెంటనే కనిపించడంతో తువాలను తరచుగా మార్చుకోవచ్చు. ఆ కాలంలో ఇది శుభ్రతకు సంబంధించిన ఒక అవసరంగా మారింది.
స్వాతంత్ర్యం తర్వాత దేశంలో ఎన్నో మార్పులు వచ్చినా, ఈ అలవాటు మాత్రం అలాగే కొనసాగింది. గాలి కూలింగ్ యంత్రాలు వచ్చాయి, వాహనాలు పెరిగాయి, కార్యాలయాల రూపురేఖలు మారాయి. అయినప్పటికీ కుర్చీపై తెల్ల తువాలు వేయడం అనే పద్ధతి ఇప్పటికీ కనిపిస్తూనే ఉంది. ఇప్పుడు ఇది కేవలం శుభ్రతకే పరిమితం కాకుండా, అధికార హోదాను సూచించే గుర్తుగా మారిపోయింది. ఒక గదిలో ఎన్నో కుర్చీలు ఉన్నప్పటికీ, తెల్ల తువాలు ఉన్న కుర్చీ చూసి ఆ గదిలో ప్రధాన అధికారి ఎవరో సులభంగా గుర్తించవచ్చు.
ఇప్పటికీ కొన్ని కార్యాలయాల్లో గాలి కూలింగ్ సదుపాయాలు సరిపోకపోవడం వల్ల చెమట సమస్య ఉంటుంది. లెదర్ లేదా వినైల్ కుర్చీలపై చెమట ఎక్కువగా అంటుకునే అవకాశం ఉండటంతో తువాలు ఉపయోగించడం కొంతవరకు ప్రయోజనకరమే. తువాలు కడగడం సులభం కాగా, కుర్చీలను తరచుగా మార్చడం కష్టసాధ్యమైన పని. అందుకే ప్రాయోగిక కారణాలతో కూడా ఈ పద్ధతి కొనసాగుతోంది.
అయితే మరోవైపు ఇది అధికార వ్యవస్థలో హోదా భేదాలను చూపించే ఒక సంకేతంగా కూడా మారింది. సీనియర్ అధికారుల కుర్చీలపై మాత్రమే ఈ తువాలు కనిపించడం, ఇతరుల కుర్చీలపై లేకపోవడం ద్వారా వ్యవస్థలో ఉన్న స్థాయిని సూచించే ఒక విధమైన గుర్తుగా మారింది. కొంతమంది మాజీ అధికారులు దీనిని కాలానికి అనుగుణంగా మారని పాత ఆలోచనా విధానంగా విమర్శిస్తున్నారు. టేబుల్ పరిమాణం, ఇంక్ రంగు, ప్రత్యేక ఫోన్ వంటి అంశాలతో పాటు ఈ తువాలు కూడా అధికార వ్యవస్థలో ఉన్న హైరార్కీని ప్రతిబింబిస్తాయని అభిప్రాయపడుతున్నారు.
ఈ పద్ధతికి సంబంధించిన కొన్ని ఆసక్తికర సంఘటనలు కూడా వెలుగులోకి వచ్చాయి. ఒకసారి ఉత్తరప్రదేశ్లో ప్రజాప్రతినిధులు తమకు కూడా ఇదే రకమైన కుర్చీలు ఇవ్వాలని డిమాండ్ చేయడం చర్చకు దారి తీసింది. దీనిపై ప్రభుత్వం ప్రత్యేకంగా చర్యలు తీసుకుని వారికి కూడా అదే విధమైన సౌకర్యాలు కల్పించాల్సి వచ్చింది. లక్నో సెక్రటేరియట్లో వారానికి 2 సార్లు సుమారు 1000 తువాలను మార్చుతున్నారని సమాచారం. కొన్ని చోట్ల తువాలు లేకపోతే అధికార ప్రతిష్ట తగ్గినట్లు భావించే పరిస్థితులు కూడా కనిపిస్తాయి.
మొత్తంగా చూస్తే, ఒకప్పుడు కేవలం చెమట, దుమ్ము నుంచి కుర్చీలను కాపాడేందుకు ప్రారంభమైన ఈ పద్ధతి, కాలక్రమేణా భారతీయ అధికార వ్యవస్థలో భాగంగా మారిపోయింది. ఆధునిక సౌకర్యాలు వచ్చినప్పటికీ పాత సంప్రదాయాలు ఎంత బలంగా మిగిలి ఉన్నాయో ఇది చూపిస్తోంది. ఇది కేవలం ఒక తువాలు కథ కాదు, వ్యవస్థలో మార్పులు ఎంత నెమ్మదిగా జరుగుతాయో తెలియజేసే ఒక చిన్న ఉదాహరణగా నిలుస్తోంది.
ALSO READ: Anantapur: హానీట్రాప్.. కవ్విస్తారు.. కాటేస్తారు!
