హైదరాబాద్, క్రైమ్ మిర్రర్: కోణార్క్ సూర్యదేవాలయం గురించి మాట్లాడితే మనకు వెంటనే గుర్తుకు వచ్చేది రథాకార నిర్మాణం, అద్భుత శిల్పకళ. కానీ ఈ ఆలయం లోపల దాగి ఉన్న కథ మరింత ఆశ్చర్యకరంగా ఉంటుంది. ఒక దేవాలయాన్ని కాపాడటానికి గర్భగుడినే వేల టన్నుల ఇసుకతో నింపిన ఘటన చరిత్రలో చాలా అరుదు. ఇదే కోణార్క్ ఆలయ ప్రత్యేకత.
13వ శతాబ్దంలో నిర్మించబడిన ఈ ఆలయం కాలక్రమేణా బలహీనపడింది. సముద్రతీర ప్రభావం, వర్షాలు, గాలి, అలాగే నిర్మాణంపై వచ్చిన ఒత్తిడి కారణంగా ప్రధాన భాగాలు ప్రమాద స్థితికి చేరుకున్నాయి. ముఖ్యంగా జగమోహన భాగం కూలిపోవడానికి దగ్గరపడింది. ఈ పరిస్థితిని గమనించిన బ్రిటిష్ ఇంజినీర్లు 1903-04 ప్రాంతంలో ఒక అసాధారణ నిర్ణయం తీసుకున్నారు. ఆలయం లోపల ఖాళీ భాగాన్ని పూర్తిగా నదీ ఇసుకతో నింపి, తలుపులు మూసివేశారు.
ఈ నిర్ణయం వెనుక ఇంజినీరింగ్ లాజిక్ చాలా ఆసక్తికరం. లోపల ఖాళీగా ఉన్న నిర్మాణం బలహీనంగా ఉండటంతో, ఆ ఖాళీని ఇసుకతో నింపితే గోడలపై ఒత్తిడి సమానంగా పడుతుంది. దీంతో నిర్మాణం కూలకుండా నిలబడుతుంది. ఒక విధంగా ఆ ఇసుక కనిపించని స్తంభంలా పని చేసింది. అదే కారణంగా శతాబ్దానికి పైగా కాలం గడిచినా ఆలయం పూర్తిగా కూలిపోలేదు.
కానీ ఇప్పుడు అదే ఇసుక కొత్త సమస్యగా మారింది. ఆధునిక సాంకేతిక పరిశోధనల్లో లోపల ఉన్న ఇసుక క్రమంగా కుంగిపోయినట్లు గుర్తించారు. కొన్ని ప్రాంతాల్లో అది 15 అడుగుల వరకు దిగిపోయింది. దీని వల్ల పైభాగంలో ఖాళీలు ఏర్పడి నిర్మాణం మళ్లీ ప్రమాదంలో పడే అవకాశం ఉందని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.
ఈ నేపథ్యంలో భారత పురావస్తు శాఖ, సాంకేతిక నిపుణులు కలిసి పెద్ద స్థాయి సంరక్షణ పనులు ప్రారంభించారు. జీరో వైబ్రేషన్ డైమండ్ డ్రిల్లింగ్ వంటి ఆధునిక పద్ధతులను ఉపయోగించి ఇసుక తొలగింపు ప్రక్రియను అత్యంత జాగ్రత్తగా నిర్వహిస్తున్నారు. చిన్న ప్రకంపన కూడా ఆలయానికి నష్టం కలిగించే అవకాశం ఉండటంతో ప్రతి దశను శాస్త్రీయంగా పర్యవేక్షిస్తున్నారు.
ఈ గర్భగుడి 122 ఏళ్లుగా పూర్తిగా మూసి ఉండటంతో అనేక ఊహాగానాలు ప్రచారంలోకి వచ్చాయి. కొందరు అక్కడ నిధులు ఉన్నాయని అంటుంటే, మరికొందరు అయస్కాంత శక్తుల కథలను చెబుతారు. కానీ చరిత్రకారులు మాత్రం ఈ కథలకు శాస్త్రీయ ఆధారాలు లేవని స్పష్టం చేస్తున్నారు. అక్కడ కళింగ శిల్పకళకు చెందిన అరుదైన నిర్మాణాలు, శిల్పాలు ఉండే అవకాశమే ఎక్కువగా ఉందని వారు చెబుతున్నారు.
కోణార్క్ ఆలయం గురించి మరో ఆసక్తికర అంశం దాని నిర్మాణంలో ఉన్న శాస్త్రీయత. రథాకార నిర్మాణం, 24 భారీ చక్రాలు, వాటి ద్వారా సమయాన్ని అంచనా వేసే విధానం అన్నీ ఇవి ఆ కాలంలో ఉన్న ఖగోళ జ్ఞానాన్ని సూచిస్తాయి. అలాగే ఆలయంలో ఉపయోగించిన లోహ నిర్మాణ పద్ధతులు కూడా అప్పటి ఇంజినీరింగ్ నైపుణ్యాన్ని తెలియజేస్తాయి.
ప్రస్తుతం జరుగుతున్న ఈ సంరక్షణ కార్యక్రమం కేవలం ఇసుక తొలగింపు మాత్రమే కాదు. ఇది భారతదేశ పురావస్తు చరిత్రలో ఒక ముఖ్యమైన అధ్యాయం. ఒకవైపు 800 ఏళ్ల పురాతన నిర్మాణాన్ని కాపాడటం, మరోవైపు గతంలో తీసుకున్న నిర్ణయాలను పునఃపరిశీలించడం అనే రెండు పెద్ద బాధ్యతలు ఇందులో ఉన్నాయి. ఈ ప్రాజెక్ట్ విజయవంతమైతే కోణార్క్ ఆలయం గురించి కొత్త విషయాలు వెలుగులోకి వచ్చే అవకాశం ఉంది. అంతేకాదు, భవిష్యత్తులో పర్యాటకులకు మరింత సమాచారం అందించే అవకాశం కూడా ఉంటుంది. అయితే అదే సమయంలో నిర్మాణ భద్రతను కాపాడటం కూడా ఒక పెద్ద సవాల్గా నిలుస్తుంది.
శతాబ్దం క్రితం ఒక తరం ఈ గర్భగుడిని మూసివేసింది. ఇప్పుడు మరో తరం దానిని తెరవడానికి సిద్ధమవుతోంది. ఈ ప్రయాణం కేవలం ఒక ఆలయానికి సంబంధించినది కాదు. ఇది భారతదేశ చరిత్ర, సంస్కృతి, ఇంజినీరింగ్ ప్రతిభకు సంబంధించిన గొప్ప కథ. ఒకప్పుడు ఆలయాన్ని కాపాడిన ఇసుక ఇప్పుడు మరోసారి అదే లక్ష్యంతో తొలగించబడుతోంది. కాలం మారినా లక్ష్యం మాత్రం మారలేదు. కోణార్క్ సూర్యదేవాలయాన్ని భవిష్యత్ తరాలకు సురక్షితంగా అందించడమే ఆ లక్ష్యం.
