జయశంకర్ భూపాలపల్లి, క్రైమ్మిర్రర్: కాళేశ్వరం తెలంగాణ రాష్ట్రంలోని జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లాలోని మహాదేవ్పూర్ మండలంలో ఉన్న ఒక ప్రాచీన ఆధ్యాత్మిక ప్రాధాన్యమున్న గ్రామం. ఈ గ్రామం ఘనమైన అరణ్య ప్రాంతాల మధ్య, మహానది గోదావరి దాని ఉపనది ప్రాణహిత సంగమస్థలంలో విరాజిల్లుతోంది. తెలంగాణ, మహారాష్ట్ర, ఛత్తీస్గఢ్ రాష్ట్రాల సరిహద్దులకు సమీపంలో ఉండటం వలన ఈ ప్రాంతానికి ప్రత్యేక భౌగోళిక ప్రాధాన్యం ఏర్పడింది. కాళేశ్వరం హైదరాబాద్కు సుమారు 277 కి.మీ. దూరంలో, భూపాలపల్లి పట్టణానికి సుమారు 53 కి.మీ. దూరంలో ఉంది. ఇది కరీంనగర్–మంథని మార్గం ద్వారా వరంగల్–పరకాల మార్గం ద్వారా రహదారి సౌకర్యాలతో అనుసంధానమై ఉంది.
సమీప రైల్వే స్టేషన్ మంచిర్యాల, ఇది కాజీపేట–రామగుండం రైల్వే మార్గంలో సుమారు 70 కి.మీ. దూరంలో ఉంది.
కాళేశ్వరానికి హిందూ పురాణాలలో విశిష్టమైన స్థానం ఉంది. స్కంద పురాణంలోని కాళేశ్వర ఖండం ఈ పుణ్యక్షేత్ర మహిమను, పవిత్రతను విశదీకరిస్తుంది. పురాణాల ప్రకారం, త్రేతాయుగంలో శ్రీరాముడు దండకారణ్యంలో వనవాసం చేస్తున్న సమయంలో ఈ ప్రాంతం గుండా ప్రయాణించినట్లు రామాయణం పేర్కొంటుంది. ఈ ప్రాంత పరిసరాలలోని ప్రాచీన శ్రీరామాలయాలు ఆ విశ్వాసాన్ని మరింత బలపరుస్తున్నాయి.
ఈ గ్రామం గోదావరి నది ఎడమ తీరంలో, గోదావరి–ప్రాణహిత సంగమస్థలంలో వెలసిన ప్రసిద్ధ శ్రీ కాళేశ్వర ముక్తీశ్వర స్వామి దేవాలయానికి పేరుగాంచింది. భక్తుల విశ్వాసం ప్రకారం, అంతర్వాహినిగా సరస్వతి నది ఇక్కడ భూగర్భంలో ప్రవహిస్తుందని చెబుతారు. అందువల్ల ఈ సంగమాన్ని దక్షిణ త్రివేణి సంగమం దక్షిణ కాశి గా గౌరవిస్తారు. స్కంద పురాణం ప్రకారం, యమధర్మరాజు (కాలుడు) దక్షిణ దిక్కుకు అధిపతిగా, అష్టదిక్పాలకులలో ఒకరిగా, ఈ పవిత్ర క్షేత్రంలో పరమశివుని ఆరాధిస్తూ ఘోర తపస్సు చేశాడు. ఆయన భక్తికి ప్రసన్నుడైన పరమశివుడు, తనతో పాటు నిత్యం ఇక్కడే నివసించే వరాన్ని యమునికి అనుగ్రహించాడు. అందుచేత ఈ దేవాలయంలో ఒకే పానవట్టంపై కాళేశ్వర ముక్తీశ్వర అనే రెండు శివలింగాలు ప్రతిష్ఠించబడ్డాయి.
ఈ స్వామిని కాళేశ్వర ముక్తీశ్వర స్వామిగా ఆరాధిస్తారు. ఇది కాలం (మరణం) మోక్షం (విముక్తి)లకు ప్రతీకగా భావించబడుతుంది. తెలుగు రాష్ట్రాలలో యమధర్మరాజు శివలింగ రూపంలో పరమశివునితో కలిసి ఆరాధించబడుతున్న ఏకైక ఆలయం ఇదేనని విశ్వసిస్తారు. యముడు కాలుడు అనే పేరుతో ఇక్కడ లింగరూపంలో కొలువై ఉండటంతో ఈ క్షేత్రానికి కాళేశ్వరం అనే పేరు ఏర్పడింది.ఇక్కడి శివలింగాలలో ఒకదానిపై రెండు చిన్న రంధ్రాలు ఉంటాయి. వీటిని స్వామివారి నాసికా రంధ్రాలు గా భావిస్తారు. ఈ రంధ్రాలలో పోసిన పాలు లేదా నీరు గోదావరి నదిలో కలుస్తాయని స్థానిక విశ్వాసం.
కాళేశ్వరం గోదావరి నదీ తీరంలోని పవిత్ర స్నాన ఘాట్లకు కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. వీటిని అష్ట తీర్థాలు అని పిలుస్తారు. అవి బ్రహ్మ తీర్థం, పిచ్చుక తీర్థం, జ్ఞాన తీర్థం, వాయస తీర్థం, సంగమ తీర్థం, నరసింహ తీర్థం, హనుమత్ తీర్థం, వ్యాస తీర్థం. ముఖ్యమైన పుణ్యకాలాల్లో హిందూ పండుగల సందర్భంగా వేలాది మంది భక్తులు ఇక్కడ పవిత్ర స్నానాలు ఆచరిస్తారు.కాళేశ్వరం పరిసర ప్రాంతాలలోని దేవాలయాల నిర్మాణం మరియు పునర్నిర్మాణాలకు కాకతీయ పాలకులు చేసిన సేవలను అనేక శాసనాలు తెలియజేస్తున్నాయి. విజయనగర సామ్రాజ్యానికి చెందిన దేవరాయల 1397 శాసనం ప్రకారం, కాళేశ్వరంలో దిగ్విజయోత్సవాన్ని నిర్వహించి తులాపురుష దానం చేసినట్లు పేర్కొనబడింది.
కాళేశ్వర ముక్తీశ్వర స్వామి ఆలయాన్ని ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం 1976లో విస్తృతంగా పునరుద్ధరించింది. ఆలయ ప్రాచీనతను, అసలు శివలింగాల పవిత్రతను కాపాడుతూ ఈ పనులు నిర్వహించబడ్డాయి. అనంతరం 1982లో కంచి కామకోటి పీఠాధిపతి జగద్గురు శంకరాచార్య స్వాములు ఆలయాన్ని పునఃప్రతిష్ఠ చేశారు. కాళేశ్వరం తన విశిష్ట శిల్ప సంపదకు కూడా ప్రసిద్ధి చెందింది. ముఖ్యంగా విష్ణుమూర్తి దశావతార శిల్పాలలో మత్స్య మరియు కూర్మ అవతారాల శిల్పాలు ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తాయి. అదనంగా అన్నపూర్ణాదేవి, శైవ ద్వారపాలకులు, మత్స్యయంత్రాన్ని లక్ష్యంగా చేసుకున్న అర్జునుడు, చతుర్ముఖ లింగం వంటి శిల్పాలు కూడా ఎంతో ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉన్నాయి.
ఈ శిల్పాలు రాష్ట్రకూట, వేములవాడ చాళుక్య, కళ్యాణి చాళుక్య కాకతీయుల కాలాలకు చెందినవిగా భావించబడుతున్నాయి. ఎర్రరాయి, గ్రానైట్, బసాల్ట్ రాళ్లతో చెక్కబడిన ఈ శిల్పాలను ఆలయ సమీపంలోని మ్యూజియంలో భక్తులు సందర్శకుల కోసం ప్రదర్శిస్తున్నారు.
గోదావరి నది దక్షిణ తీరంలో ఉన్న ధర్మపురి, కోటిలింగాల, మంథని వంటి చారిత్రక పవిత్ర ప్రాంతాలు కాళేశ్వరానికి సమీపంలో ఉన్నాయి. ముఖ్యంగా హిందూ పండుగల సమయంలో ఈ ప్రాంతాలు భక్తులను మరియు పర్యాటకులను విశేషంగా ఆకర్షిస్తాయి.
కాళేశ్వరం ఆధ్యాత్మికత, పురాణ ప్రాశస్త్యం, చరిత్ర, శిల్పకళ మరియు ప్రకృతి సౌందర్యాల సమ్మేళనంగా నిలుస్తోంది. దక్షిణ కాశిగా ప్రసిద్ధి చెందిన శ్రీ కాళేశ్వర ముక్తీశ్వర స్వామి క్షేత్రం, గోదావరి తీరం మీద శతాబ్దాలుగా కొనసాగుతున్న ఆధ్యాత్మిక సంప్రదాయాలను సాంస్కృతిక వారసత్వాన్ని నేటికీ కాపాడుతూ భక్తులను, పర్యాటకులను ఆకర్షిస్తోంది
