భారత్లో డిజిటల్ చెల్లింపుల వినియోగం రోజురోజుకూ పెరుగుతున్నప్పటికీ నగదు ప్రాధాన్యం మాత్రం ఏమాత్రం తగ్గలేదు. యూపీఐ, మొైల్ చెల్లింపులు, ఇతర డిజిటల్ లావాదేవీ విధానాలు వేగంగా విస్తరించినా దేశంలోని కోట్లాది మంది ప్రజలు ఇప్పటికీ రోజువారీ అవసరాల కోసం కరెన్సీ నోట్లపైనే ఆధారపడుతున్నారు. ఈ నేపథ్యంలో భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ దేశ కరెన్సీ వ్యవస్థలో కీలకమైన మార్పుకు సన్నాహాలు చేస్తున్నట్లు సమాచారం వెలువడుతోంది. సంప్రదాయ కాగితపు నోట్ల స్థానంలో మరింత మన్నికైన పాలిమర్ ఆధారిత నోట్లను ప్రవేశపెట్టే అవకాశాలను ఆర్బీఐ పరిశీలిస్తున్నట్లు తెలుస్తోంది. ప్రారంభ దశలో రూ.10, రూ.20 నోట్లను పాలిమర్ రూపంలో విడుదల చేసే ప్రతిపాదనపై చర్చలు జరుగుతున్నట్లు సమాచారం.
రోజువారీగా అత్యధికంగా చేతులు మారే నోట్లలో రూ.10, రూ.20 నోట్లు ముందంజలో ఉంటాయి. ఎక్కువ వినియోగం కారణంగా ఇవి త్వరగా చిరిగిపోవడం, మురికిగా మారడం, నాణ్యత కోల్పోవడం వంటి సమస్యలు తరచుగా ఎదురవుతున్నాయి. ఈ సమస్యలకు దీర్ఘకాలిక పరిష్కారం కనుగొనే ఉద్దేశంతోనే పాలిమర్ నోట్లను ప్రవేశపెట్టే ఆలోచన చేస్తున్నట్లు తెలుస్తోంది. ప్రస్తుతం కరెన్సీ ముద్రణ ఖర్చులు గణనీయంగా పెరుగుతున్నాయి. ప్రత్యేక భద్రతా లక్షణాలు కలిగిన కాగితం, నాణ్యమైన ముద్రణ సిరాలు, భద్రతా గుర్తులు వంటి అంశాల కారణంగా ప్రతి సంవత్సరం భారీ వ్యయం అవుతోంది. అదనంగా వినియోగానికి పనికిరాని పాత నోట్లను ఉపసంహరించి వాటి స్థానంలో కొత్త నోట్లను ముద్రించాల్సి రావడం వల్ల బ్యాంకింగ్ వ్యవస్థపై అదనపు ఆర్థిక భారం పడుతోంది.
నిపుణుల అంచనాల ప్రకారం పాలిమర్ నోట్లు సాధారణ కాగితపు నోట్లతో పోలిస్తే 4 నుంచి 5 రెట్లు ఎక్కువ కాలం మన్నుతాయి. ఇవి నీరు, తేమ, దుమ్ము, మురికి వంటి ప్రభావాలకు తక్కువగా లోనవుతాయి. అంతేకాకుండా సులభంగా చిరిగిపోకుండా ఉండటం వీటి ప్రధాన ప్రత్యేకతగా భావిస్తున్నారు. మరోవైపు నకిలీ నోట్ల తయారీని అడ్డుకునే ఆధునిక భద్రతా లక్షణాలను కూడా పాలిమర్ నోట్లలో అమర్చే అవకాశం ఉంది. దీని వల్ల కరెన్సీ భద్రత మరింత బలోపేతం కావడంతో పాటు దీర్ఘకాలంలో ముద్రణ, నిర్వహణ ఖర్చులు కూడా తగ్గే అవకాశం ఉందని నిపుణులు పేర్కొంటున్నారు.
ప్రపంచంలోని పలు దేశాలు ఇప్పటికే పాలిమర్ నోట్లను విజయవంతంగా అమలు చేస్తున్నాయి. ఆస్ట్రేలియా, యునైటెడ్ కింగ్డమ్, కెనడా, న్యూజిలాండ్, సింగపూర్, మలేషియా, వియత్నాం, రొమేనియా వంటి దేశాల్లో పాలిమర్ కరెన్సీ విస్తృతంగా వినియోగంలో ఉంది. ఈ దేశాల్లో పాలిమర్ నోట్లు ఎక్కువ కాలం మన్నడం, భద్రత పరంగా మెరుగైన ఫలితాలు ఇవ్వడం వల్ల మంచి ఆదరణ పొందాయి. భారత్ కూడా ఈ దిశగా అడుగులు వేస్తే ఆధునిక కరెన్సీ వ్యవస్థలను అనుసరిస్తున్న దేశాల సరసన నిలిచే అవకాశం ఉంది.
అయితే పాలిమర్ నోట్ల ప్రవేశంపై భారతీయ రిజర్వ్ బ్యాంక్ నుంచి ఇప్పటివరకు అధికారిక ప్రకటన వెలువడలేదు. ఒకవేళ ఈ ప్రతిపాదన అమల్లోకి వస్తే దేశ కరెన్సీ చరిత్రలో ఇది ఒక కీలక మైలురాయిగా నిలిచే అవకాశం ఉందని ఆర్థిక నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. మన్నిక, భద్రత, నిర్వహణ ఖర్చుల తగ్గింపు వంటి అనేక ప్రయోజనాలతో పాలిమర్ నోట్లు భారత కరెన్సీ వ్యవస్థలో కొత్త అధ్యాయానికి నాంది పలికే అవకాశాలు కనిపిస్తున్నాయి.
